چکیده:

در صنعت حمل‌ونقل دریایی، عدم تعادل کانتینرهای خالی میان بنادر یکی از مسائل اساسی و چالش‌برانگیز در مدیریت زنجیره تأمین جهانی به شمار می‌رود.  ازاین‌رو، طراحی مدل‌های تصمیم‌گیری کارآمد که بتوانند هم‌زمان تعامل میان شرکت‌های کشتیرانی و شرکت‌های NVOCC[۱] را در شرایط عدم‌قطعیت در نظر گیرند، از اهمیت بالایی برخوردار است.
در این پژوهش، یک مدل برنامه‌ریزی دوسطحی به‌منظور برقراری تعادل بهینه کانتینرهای خالی با لحاظ استراتژی قیمت‌گذاری و همکاری میان خطوط کشتیرانی ارائه شده است. مدل ابتدا در قالب یک مدل قطعی(BP-ECBP-DT[۲]) و سپس برای پوشش نوسانات تقاضا و عدم‌قطعیت‌های عملیاتی، نسخه‌ی تصادفی دومرحله‌ای (BP-ECBP-ST[۳]) آن طراحی شده است.
از نوآوری‌های اصلی این پژوهش می‌توان به ارائه‌ی یک چارچوب دوسطحی مبتنی بر همکاری ائتلافی[۴] میان خطوط کشتیرانی، توسعه‌ی مدل تصادفی دومرحله‌ای برای مدیریت عدم‌قطعیت، و طراحی یک الگوریتم متهیوریستیک[۵] ترکیبی شامل الگوریتم ژنتیک[۶] و روش حل دقیق مبتنی بر الگوریتم تو در تو[۷] اشاره کرد.
نتایج حاصل از مطالعات عددی و مطالعه‌ی موردی مبتنی بر داده‌های واقعی یک شرکت NVOCC نشان می‌دهد که مدل تصادفی نسبت به مدل قطعی از پایداری بالاتری در برابر نوسانات تقاضا برخوردار است. همچنین، مقایسه روش‌های حل نشان می‌دهد که الگوریتم متهیوریستیک پیشنهادی ضمن حفظ کیفیت پاسخ، زمان حل را به‌طور قابل‌توجهی کاهش داده و در ابعاد بزرگ عملکردی برتر نسبت به روش حل دقیق دارد. در مجموع، مدل ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان یک ابزار تصمیم‌یار مؤثر برای مدیران صنعت حمل‌ونقل دریایی در جهت بهبود توازن کانتینرهای خالی، بهینه‌سازی قیمت‌گذاری و تقویت همکاری میان خطوط کشتیرانی مورد استفاده قرار گیرد.

واژه‌های کلیدی: عدم تعادل کانتینرهای خالی، برنامه‌ریزی دوسطحی، الگوریتم متهیوریستیک، عدم قطعیت، قیمت‌گذاری